Tag: khasilanguageconservation

  • The original name of Nohkalikai Fall

    Ka Kshaid Nohkalikai

    Naduh hyndai kulong-kumah, hajan kawei ka shnong kaba kyrteng ka Rangjyrteh, ka tuid kawei ka wah kaba kyrteng ka Umïong. Ka tlong jong ka, ka long na shaphang Laitryngew, hynrei katba ka nangtuid arsut, katta ruh ka nang-heh nang-heh, ba bun ki shnat wahduid kiba wan ïasoh-lang bad ka, haduh ba ka kylla kum kawei ka wahbah ka baheh. Ka don kawei ka kshaid kaba ki ju khot kyrteng ka kshaid wah Umïong. Kane ka kshaid ka long ka bajrong rymphai bad ka baitynnad shibun eh, khamtam leilei ha ka por lyïur haba jur u slap. Ka jingnoh rymphum jong ka na khlieh-riat shapoh thwei, ka pynthame bad pynïap-ngiah ïa ki nongpeit haduh ba kim ngiah ban peitseh bad peit-jylliew ïa ka um kaba tuid phir-phir kumba tuid ka dut. Napoh ka thwei bajylliew jong ka, ki kiew ki sur ba sawa kynud ha ka jingbeh ka lyer, ryngkat bad ka jynhaw tdem-um kaba kiew, man la ka teng, kum u lyoh ha sahit-bneng.

    Dang hyndai-hynthai kata ka Rangjyrteh, ka la long ka shnong ka bapawnam hakhmat ki para-shnong baroh kiba ïadon markhap bad ka. Wat la ka la duh-noh, hynrei haduh mynta- mynne, ka kyrteng jong ka, ka dang sah tyngkreiñ . Ha kata ka por, ka la long ka shnong kaba bun briew. Bad ki briew ruh ki basmat-basting ha ka trei-ka-ktah, ha ka leit-ka-wan…

    .

    .

    .

    .

    Ka dohnud kmie jong ka, ka pdang hieb, bad ka lynñiar-kaw. Ka ïam, ka lympat ïalade bad ka pajut la u shñiuh. Ka rah la kawei ka wait bad ka phet kulmar kum ka balamwir. “Balei, balei” la kylli ki briew kiba wan ïabeh haba ki ïohsngew ïa ka jinglynniar, “ balei pha leh kumne?” “ Ngan nai im shuh,” ka la ong. “ Waw! u la shet u dusmon shisngi, ba un phon un shet ïa nga ba ngan bam-doh la i khun. Ngan leh aïu pat ban im khlemrain ha ka pyrthei, la suk ka tap.” La ki khroh, ki pyntngen ïa ka ruh, kam patiaw ; ka phet la ka phet bak-bak. La ki mut ban kem ruh, ym don ba shlan, namar, ka talaiñ da ka wait. Kumta ki shu ïabud lyngngoh kham na pajih, da ka jingsngewsynei kum ban jawummat. Ki kmie ki ïaphet kulmar shane shatai, ki ïapyrta la ki khun ki khun haduh ba ka shnong ka la win hi ñiak. Ka Likai pat, ka la mareh sak-sak sha khlieh-kshaid-Umiong bad ka la nohïap sham-lysham shapoh thwei.

    Naduh kata ka por, haduh kine ki sngi ki sa khot ïa kata ka kshaid “Ka Kshaid Nohkalikai.”

    Khublei Shibun @gregoria_ann3 ïa kane ka jingkylli! 😃😃 Ka jubab ka dei ka Kshaid Umïong! Bun na ngi ngim tip ïa ka jubab tipma ka don ha ka kot Ki Khanatang U Barim ba la thoh da i H. Elias S. D.B. 🏞️🏞️

    Khublei Shibun ïa phi @bee_the_wanderer @pynshngain25_ bad @donbok.rynjah.50 ba phi la phah ïa ka jubab kaba dei! 👍🙏

    This was a question posted by @gregoria_ann3 about the old name of Nohkalikai waterfall. The answer is Umïong waterfall which can be found in the book Ki Khanatang U Barim written by H. Elias S.D.B. 🏞️🏞️

    Photo credit: @gregoria_ann3

  • Shun ym pat pei, la paw penryngkew

    "Shun ym pat pei, la paw penryngkew" ka dei ka jingong kaba mut haba ïa ka jingshisha jong u briew ne kaei kaei la pynpaw noh shuwa ïa ka por.

    The Khasi phrase "Shun ym pat pei, la paw penryngkew" means to have the real nature of a person or the truth about something exposed prematurely.

    Ki jingong Khasi jong ngi te kiba shoh jingmut bad kiba bun bha bad ka "Shun ym pat pei, la paw penryngkew" ka dei kawei na kita. Tharai ïa bun na ngi kan dei ka sien nyngkong kaba ngi ïohsngew ïa kane ka rukom ong. 🗣️🗣️

    Lada don na phi kiba lah ban kham batai shuh shuh ïa kane, sngewbha sa ai ha ki comments, khnang ba ngin ïa sngewthuh shai. Ka don jingmut ne em haba pyndonkam ïa ka ktien "shun"? Ka "penryngkew" ka thew ïa kaei?

    Khasi phrases are many and this one is an example of a phrase that many of us hardly use anymore. If you know more please mention it in the comments!

  • Ka Jingkyntip

    Ïa nga baroh shi ïing phi plie,

    haba la dei ka baje,

    ynda ki jingdonkam la biang.

    phi tap ïa nga bad sait ki pliang.

    Nga dei uei?

    Ngin ïa kyntip noh mo teng teng 😃😃 Sa comment lada phi tip ïa ka jubab jong ka jingkyntip!

  • Ka Dienshonhi: The Khasi Encyclopaedic Dictionary by Rev. Dr. Ïarington Kharkongngor

    Ka Dienshonhi: The Khasi Encyclopaedic Dictionary by Rev. Dr. Ïarington Kharkongngor is a Khasi to Khasi dictionary which is supplemented by 5 appendices as shown in the slides above. 🤓📚 This is the go-to book for many of us!

    The name of this Khasi dictionary has been coined by the author as "Dienshonhi" whose meaning is provided in the book 😃😃

    🟡 This book is sold in Ri Khasi Book Agency, Mawkhar, Shillong.

  • Ka Sngi Burom Ïa Ki Kynthei da Ibakyrmen Sohtun

    Ka sngi burom ïa ki kynthei

    Kumno ngan klet ïaphi keiñ Mei

    Ka sneng ka khraw phi theh kyrhai

    Ki long kham khraw ban ïa ki sbai

    Watla i pa i ieh khunswet

    Hynrei phim riej ban tur shaphrang

    Phi hikai jingstad ngin thwet

    Bad ba ngin nang kiew shaphrang

    Phi long ka riewkynthei ba shemphang

    Jingeh baroh phi thom naphang

    Ban ngin bit ba ngin biang

    Phi shah jingeh haban da biang

    Tarajur jingieid bym noh shiliang

    Hapdeng shipara phi hikai biang biang

    Kumno ba ngin ïa ieid markylliang

    Watla ngi long ki kup ki sem shiliang

    Haba nga ur phi khyllie ianga

    Haba nga iam phi khroh ianga

    Haba nga saitlah phi sneng ianga

    Haba nga kmen phi kmen bad nga

    Daei kein mei ngan siew kylliang

    Ia jingieid jingbha jong phi

    La ngin wad sawdong pyrthei

    Ngam Shem shuh jingieid Kum

    Jong phi Mei

    Khublei ko Mei Khublei

    Nang ioh kyrhai ki jingkyrkhu

    Nang im shongprah shongshang

    Nang ïai long nuksa babha iakiwei

    KHUBLEI ko MEI BAIEID

    -Ibakyrmen Sohtun

    Ngi la ïoh sa kawei ka jingthoh poitri shaphang ka kmie kaba la thoh @i_b_a_r_i_e_s 😄 Khublei Shibun @i_b_a_r_i_e_s ba phi la phah ïa ka jingthoh kaba sngew ieit bad sngew myllung ❤️❤️

  • Learner’s Khasi Dictionary With English-Khasi Index

    The is the Learner's Khasi Dictionary (With English-Khasi Index) compiled and edited by U'. V. Joseph, SDB with Associate Editors: Devasia Vazhayil, SDB and Augustine Koottala, SDB and published by Vendrame Institute Publications, Mawlai, Shillong, 2021.

    This is another Khasi dictionary that we should add to our library because it has a vast collection of Khasi words whose meaning is explained in Khasi as well as English! 😃😃 In addition to this, there is an English to Khasi section!

    This dictionary will be beneficial for native Khasi speakers and non-native speakers too 👍👍 This dictionary was also the prize for the International Mother Language Day contests of 2022.

    🟡 The dictionary is sold in Don Bosco Book Shop next to St. Anthony's School in Laitumkhrah.

  • Phnieng bad Phnieng Tyngam

    Phnieng

    "Phnieng" ka mut ban pynkhun ïa u dieng jingriam kum ka jingpynap lypa ban pynngat ïa ki sim ne ki mrad kiba wan tur sha ka. Shuh shuh ka ktien "phnieng" ka mut kaba ïapyneh ne ïathaiñ.

    The Khasi word "Phnieng" means the bending of a branch used as part of a trap to lure birds or animals that come near it. The word "phnieng" also implies resistance or a tedious interweaving causing a struggle.

    Phnieng tyngngam

    "Phnieng tyngam" ka thew ïa kaba pynap jingriam. Lehse ka don ka jingmut ha ka ktien "tyngam" de namar ka tyngam ka dei kawei na ki artylli ki shyieng ngab. Namar kata lada ong "phnieng tyngam" ngi mutdur ïa ka phnieng kaba la ang hieb kum ka tyngam ne ka shyntur.

    "Phnieng tyngam" means to set a trap. Perhaps there is added significance in the word "tyngam" because it means any one of the jaw bones. Thus, when one says "phnieng tyngam", one imagines a trap that is wide open like a gaping mouth.

    Bun na ngi tharai ngi mut ba ka don tang ka ktien "Jingriam" tipma ynda lah pule bha lap ïa ka ktien "Phnieng" bad "Phnieng Tyngam" 🪤🐁

    Many of us might not have heard of the word "Phnieng" or "Phnieng Tyngam" 🪤🐁

    🟡 English translation by @speakyourroots

  • Juhiwanki Pala, Winner of Dialect Contest, International Mother Language Day

    Ngi la ïoh ban kynduh ïa i @juhiwanki mynta ka sngi ha ka ophis jong ka @neindiaarchive 😄😄 ban ai ïa ka khusnam jong ka jingïakob ktien shnong kaba la dep ban rakhe ïa ka International Mother Language Day, 21 tarik u Rymphang 2023.

    Khublei Shibun @juhiwanki ba phi la shim bynta ha kane ka jingpyrshang jong ngi. Ngi ngeit ba phin nang kiew shaphrang ha baroh ki liang ka jingim jong phi! 🙏🙏

  • Kamai їa ka hok

    Sngewbha ai ia ka jingsngewthuh jong phi shaphang ka jingong "Kamai ïa ka hok"

    @mebatei_l_khongsit:

    Ha jingsngewthuh jong nga kamut ba kumba ngi kamai ïa ka pisa, ngi trei shitom, ngi kynshew kyndiap ban ïoh eiei ha ka jingim ba man ka sngi, kumta ruh ngi dei ban kamai їa ka hok bad nga ngeit ba kata ka hok kaba ngi kamai ka dei ka spah ba ngi kynshew ha khmat u Blei bad nga ngeit ba kata ka hok ba ngi kamai ngi kynshew katba dang im, da kata ngin thied ïa ka jingsuk bad u Blei ynda ngi la leit noh nangne.

    @wansaaaka:

    "Kamai ia ka hok" ka thew ym ïa kaba kamai da ka pisa, hynrei ïa kaei kaei kaba u briew u im ha ka pyrthei lyngba ka jingim tip briew tip blei, ka tip kur tip kha bad ka trei hok trei shitom khnang ban im parum pareh im shongprah shongshang.

    @kakhadduh:

    Ka kamai ba ïoh na ka jingtrei shitom, jingtrei hok ym da ki lad ba sniew ba smeh.

    @amy_grace_7:

    "Kamai ïa ka hok" kamut ba ngi hap ban trei hok trei shitom їa kano kano ka kam bad ka bainong ba ngi ïoh kadei ban mih beit tang na ka umsyep jong ngi ym da kaba tuh bam klop na kiwei. Haba ngi kamai ïa ka hok ngi ïoh jingsuk ruh ha mynsiem bad ngi їohthiah suk mynmiet.

    @cheryl_aqualina:

    Kane ka dei ka jingong ba nga hi nga da sngewtynnad shisha. "Kamai ïa ka hok"' earn your right, nga tharai ngi baroh ngi don la ka jong ka jingsngewthuh halor kane. Nga la kynduh ïa ki briew ba mut ba kane ka long ba ai hukum ïa ki ban leh da kino kino ki kam ba kin ïoh kamai, khlem da pyrkhat ba kine kam ki dei ki ba bha ne ba sniew. Nga la kynduh ruh ïa ki briew ba pyrkhat ba kane ka mut ban shu trei shitom beit bad ban hun ïa kaei khyndiat ba phi ïoh. Ïa nga, nga pyrkhat ba kane ka mut ba nga dei ban trei ïa ka kam kaba ïahap ïa ka jingnang jingstad jong nga, ba ngam dei ban shim ïa kaei kaba dei jong kiwei bad ruh ba ngam dei ban hun ban ïoh kamai bym їahap їa ka jingtrei shitom jong nga.

    The Khasi word "hok" can be understood as honesty, righteousness and being just and trustworthy. A person who is marked by dignity and integrity, arising from the firm grounding of principles and values. "Kamai Ïa Ka Hok' is one of three Khasi precepts (the others being "Tip Briew Tip Blei and Tip Kur Tip Kha") that emphasises on living with integrity or to elaborate, a clear conscience. This integrity and clear conscience is had by the act of earning with the word "kamai". Thus, man has to earn and reap dignity, integrity and a clear conscience through his day to day life, his words and actions towards others. This conscious effort will cause the earning of a life of purpose, free from the stress or guilt of any wrong doing.

    Khublei Shikhohtyndaw @mebatei_l_khongsti@amy_grace_7 @wansaaaka @kakhadduh @cheryl_aqualina ïa ki jingbatai jong phi ïa kine ki kyntien! 😃🙏

    Ka dei kane ka jingnoh synñiang jong ngi sha ka page ka ban nang pynroi ïa ka jingsngewthuh shaphang ki riti ki dustur bad ki jinghikai rukom im jong ngi ki Khasi.

    The explanations sent by followers of the page is a testament to the communitarian effort that sustains the page. This will help in the documentation of the Khasi oral tradition and an understanding of Khasi philosophy and worldview. 🙏🙏

    🟡 English explication by @speakyourroots

  • Happy International Mother Language Day 21st February 2023

    Ha kane ka sngi bad man la ka sngi ngin kyntiew bad pynneh pynsan ïa la ka ktien tynrai ba kan nang riewspah, nang jylliew khnang ba ki pateng ki ban wan kin ïoh ïa ka jingsngewthuh ba shai shaphang ka shap kyrpang ka jinglong Khasi! 🙏🙏

    Khublei Shikhohtyndaw ïa baroh kiba la kyrshan ïa ka jingrakhe International Mother Language Day jong ka @speakyourroots ! 🆎🅰️🅱️